Uydurulizm: Yapay Zekâ Çağında Doğrulanmamış Bilginin Kesinlik İddiasıyla Sunulmasına Yönelik Kavramsal Bir İnceleme

Yazar: Ali Değişmiş

Yazar bilgisi: Bağımsız yazar ve dijital teknoloji araştırmacısı

Yayın tarihi: 29 Ekim 2026

Yayın türü: Kavramsal araştırma / Akademik ön baskı (Preprint)

Sürüm: 1.0

Durum: Hakem değerlendirmesinden geçmemiştir.

Uydurulizm: Kavramsal Bir Çerçeve ve Araştırma Önerisi

Bu çalışma, doğrulanmamış veya yeterli kanıta dayanmayan olgusal iddiaların, hak edilmemiş bir kesinlik ve güvenilirlik izlenimiyle sunulmasını tanımlamak üzere önerilen Uydurulizm (Uydurulism) kavramını incelemektedir.

Araştırma, bilgi doğruluğu ile anlatımın kesinlik düzeyi arasındaki ilişkiyi insan iletişimi ve yapay zekâ destekli bilgi üretimi bağlamında değerlendirmektedir.

Öz

Bu makale, doğrulanmamış veya kanıt düzeyi yetersiz olgusal iddiaların, bu yetersizlik açıkça belirtilmeden yüksek kesinlik ve güvenilirlik izlenimiyle aktarılmasını betimlemek üzere önerilen Uydurulizm kavramını sistematik biçimde geliştirmektedir.

Çalışmanın temel iddiası, olgusal hata ile ifadenin kanıtı aşan kesinlik düzeyinin analitik olarak birbirinden ayrılması gerektiğidir.

Uydurulizm, kasıtlı yalanla, doğruluğa kayıtsızlıkla, üretken yapay zekâ halüsinasyonuyla ve aşırı güvenle kesişse de bunlardan herhangi birine indirgenmez.

Makalede kavramın tanım koşulları, dışlama ölçütleri, eleştirel alt araçları olarak önerilen “uydurmasyon” ve “atmasyon”, örnek olayın sınırlılıkları ve gelecekte sınanabilecek hipotezleri açıklanmaktadır.

Literatürle yapılan karşılaştırma kavramın özgünlüğünü kesin olarak kanıtlamaz; önerinin değeri, bilgi dayanağı ile iletişimsel kesinlik arasındaki uyumsuzluğu insan ve yapay zekâ söylemlerinde ortak bir çerçeveyle inceleme olasılığında aranır.

Çalışma, deneysel bulgu sunmayan kavramsal bir ön baskıdır.

Anahtar kelimeler: Uydurulizm, Uydurulism, epistemik ihtiyat, yapay zekâ halüsinasyonu, yanlış bilgi, kesinlik dili, güven kalibrasyonu, bilgi etiği.

Abstract

This conceptual preprint introduces Uydurulism as a critical label for the communication of factual claims with insufficient or unverified evidential support while displaying an unwarranted degree of certainty.

The framework separates factual inaccuracy from the communicative mismatch between evidence and expressed confidence.

Uydurulism overlaps with, but is not equivalent to, deception, indifference to truth, language-model hallucinations, or overconfidence.

The article specifies necessary dimensions, exclusion criteria, and two proposed critical sub-concepts—uydurmasyon and atmasyon—and outlines a tentative coding protocol and falsifiable research hypotheses.

A motivating search-result case is presented solely as an exploratory observation, not representative experimental evidence.

The central contribution is a proposal for examining evidence–certainty mismatches across human and AI-mediated communication. No empirical validation or academic recognition is claimed.

Keywords: Uydurulism, epistemic vigilance, artificial intelligence hallucination, misinformation, unwarranted certainty, uncertainty communication, truthfulness.

Araştırmanın Kapsamı

Çalışma, Uydurulizm kavramını üç temel boyut üzerinden değerlendirmektedir:

• Kanıt dayanağı: İleri sürülen iddianın yeterli ve doğrulanabilir bilgiyle desteklenip desteklenmediği.
• Sunumsal kesinlik: İddianın mevcut kanıtların hak ettiğinden daha yüksek bir güven düzeyiyle sunulup sunulmadığı.
• Belirsizlik bildirimi: Kanıt eksikliğinin veya doğrulanamayan bilgilerin açıkça belirtilip belirtilmediği.

Makalede ayrıca Uydurmasyon ve Atmasyon kavramları, bağımsız felsefe ekolleri olarak değil, Uydurulizm çerçevesinde kullanılabilecek eleştirel çözümleme araçları olarak ele alınmaktadır.

Akademik Makalenin Tam Metni

Uydurulizm’in tanımı, kuramsal arka planı, mevcut bilimsel literatürle ilişkisi, araştırma hipotezleri, kavramsal modeli ve kaynakçası aşağıdaki PDF dosyasında bulunmaktadır.

Uydurulizm – Akademik Kavramsal İnceleme (PDF Tam Metin)

Internet Archive – Akademik Ön Baskı Arşiv Kaydı

İlk Kavram Bildirgesi

Uydurulizm kavramının ortaya çıkışını, temel ilkelerini ve mizahi-felsefi kuruluş bildirgesini içeren Türkçe ve İngilizce ilk belge 29 Ekim 2026 tarihinde Internet Archive platformunda yayımlanmıştır.

Uydurulizm / Uydurulism – Founding Manifesto and Principles (2026)

Atıf Bilgileri

Değişmiş, A. (2026). Uydurulizm: Yapay zekâ çağında doğrulanmamış bilginin hak edilmemiş kesinlikle sunulması: Kavramsal bir çerçeve ve araştırma önerisi. Kavramsal ön baskı, Sürüm 1.0. Bilgizone.

Yayın adresi: https://bilgi.zone/uydurulizm-akademik-inceleme/

Akademik Yayın Notu

Bu çalışma, Ali Değişmiş tarafından önerilen Uydurulizm kavramının araştırmaya açılması amacıyla hazırlanmış kavramsal bir ön baskıdır. Deneysel doğrulama veya hakemli akademik kabul iddiası taşımamaktadır.

Çalışmada kullanılan akademik kaynaklar, önerilen kavramın bilimsel literatürle ilişkisini değerlendirmek amacıyla incelenmiştir. Kaynakçanın tamamı PDF metninde yer almaktadır.

• KATEGORİLER:
• | Teknologya |
• | Teknoloji Galerileri |
• | Teknoloji Haberleri |