Amazon’dan Dünya’ya Yayılan Oropouche ‘Tembellik Ateşi Virüsü’

Amazon’dan Dünya’ya Yayılan Oropouche ‘Tembellik Ateşi Virüsü’

Yakın zamana kadar yalnızca Amazon havzasıyla sınırlı olan Oropouche virüsü, genetik değişimlerle güçlenerek Amerika kıtasında hızla yayılmaya başladı. 2023’ün sonlarından itibaren virüs, normal yayılma alanının ötesine geçerek beş farklı ülkede 8.000’den fazla vakaya yol açtı ve iki kadının ölümüne, ayrıca iki doğmamış bebeğin potansiyel ölümüne neden oldu.

Amerika Birleşik Devletleri Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri (CDC), bu yayılma üzerine ABD’deki doktorlara sağlık uyarısı yayınladı. Avrupa’daki ilk vakalar, Brezilya ve Küba’yı ziyaret eden gezginlerde Haziran ve Temmuz 2024’te tespit edildi.

Oropouche Virüsü Nedir?

Oropouche, Güney Amerika’nın Amazon bölgesine özgü, ısırıcı böceklerle yayılan bir virüstür. İnsanlarda ateşli bir hastalığa neden olmakla birlikte, maymunlar, marmosetler ve tembel hayvanlar gibi çeşitli hayvanlarda da bulunabilir.

Virüs Nasıl Yayılıyor?

Oropouche, enfekte böceklerin ısırması yoluyla bulaşır. En yaygın taşıyıcısı, Amerika’nın büyük bir bölümünde yaygın olarak bulunan Culicoides paraensis sinekleridir. Ayrıca Culex quinquefasciatus ve Ochlerotatus serratus sivrisinekleri de virüsü yayabilir. Ancak, virüsün doğrudan insandan insana bulaştığı henüz gözlemlenmemiştir.

Virüs, kan dolaşımına girdikten sonra hızla vücuda yayılabilir ve kan-beyin bariyerini aşarak merkezi sinir sistemine ulaşabilir. Özellikle beyin ve karaciğerde biriktiği gözlemlenmiştir.

Oropouche Nereden Geliyor?

Virüs, adını ilk vakanın kaydedildiği köyden alır. 1955’te Trinidad ve Tobago’daki Vega de Oropouche topluluğunda, ateşli bir orman işçisinin kanından izole edilmiştir. O zamandan beri, Brezilya Amazonu’nda çeşitli salgınlara yol açmış ve bazıları 100.000 vakaya ulaşan salgınlar bildirilmiştir.

Son Salgınlara Ne Sebep Oldu?

2023’ün sonlarında, virüsün endemik olduğu Amazon havzasında ve Güney Amerika’nın diğer bölgelerinde büyük salgınlar meydana gelmeye başladı. Haziran 2024’te Küba’da vakalar doğrulandı. Dünya Sağlık Örgütü, 1 Ocak ile 20 Temmuz 2024 arasında 8.078 Oropouche vakası kaydetti; bunların 7.284’ü Brezilya’da ve 356’sı Bolivya’da tespit edildi.

En endişe verici olan, vakaların Amazon dışındaki bölgelerde de görülmesi. Bu bölgeler arasında Brezilya’nın Amazon dışındaki 10 eyaleti ve Küba da bulunuyor. Virüsün genetik kodunda enfekte bireylerin hücrelerinde daha verimli çoğalmasını sağlayan düzenlemeler olduğu tespit edildi. Bu durum, virüsün daha ciddi hastalıklara yol açmasına ve yayılma olasılığını artırmasına neden oluyor.

Ayrıca, artan kentsel gelişim ve iklim değişikliği de virüsün yayılmasına katkıda bulunuyor. İklim değişikliği, virüsü yayan böceklerin yaşam alanlarını genişletmekte ve virüsün Güney Amerika dışına yayılmasına zemin hazırlamaktadır.

Oropouche’un Belirtileri Nelerdir?

Virüs, grip benzeri ateş, baş ağrısı, kas ağrıları, eklem sertliği, mide bulantısı, titreme, ışığa karşı hassasiyet ve kusma gibi belirtilerle kendini gösterir. Şiddetli vakalarda menenjit gelişebilir. Belirtiler genellikle sivrisinek ısırığından 3-10 gün sonra başlar ve 3-6 gün sürer. Hastaların %60’ında belirtiler birkaç gün veya hafta sonra yeniden ortaya çıkabilir. Bu nükslerin nedeni henüz net değildir.

Oropouche Ateşi Ne Kadar Ölümcül?

25 Temmuz’da, Brezilya’daki yetkililer Oropouche ateşi kaynaklı bilinen ilk ölümleri kaydetti. Ölen iki kadın, 21 ve 24 yaşlarındaydı ve önceden var olan sağlık sorunları yoktu. Virüsün hamile kadınlardan fetüslere bulaşabileceği ve doğmamış bir bebeğin ölümüne yol açtığı bildirildi. Ancak, Oropouche’un gebelik ve doğmamış çocuklar üzerindeki etkileri henüz tam olarak kanıtlanmamış olup, bu konuda araştırmalar devam etmektedir.

Ali Değişmiş