ASELBUOY Nedir? İşte Sonoboy Teknolojisi

ASELBUOY Nedir? İHA’lara Denizaltı Savunma Yeteneği Kazandıran Sonoboy Teknolojisi

Denizlerin yüzeyi çoğu zaman sakin ve sessiz görünür. Ancak suyun altında, insan gözünün göremediği ve radarların doğrudan ulaşamadığı son derece karmaşık bir akustik dünya bulunur. Denizaltılar, gemiler, deniz canlıları, pervaneler ve farklı su altı sistemleri çevrelerine ses yayar. Bu seslerin doğru teknolojiyle dinlenmesi, denizaltı savunma harbinin en önemli unsurlarından biridir.

İşte bu noktada sonoboy adı verilen sistemler devreye girer.

Türkiye’nin su altı akustik teknolojileri alanında geliştirdiği çözümlerden biri olan ASELBUOY, denizaltı savunma harbinde su altındaki akustik ortamı dinlemek amacıyla kullanılan pasif sonoboy ailesinin önemli üyelerinden biridir.

ASELSAN tarafından geliştirilen ASELBUOY’un temel amacı, su altında bulunan ses kaynaklarını algılamak ve elde edilen akustik bilgiyi hava veya su üstü platformlarına aktarmaktır. Sistem; deniz karakol uçakları ve su üstü gemileri gibi platformlardan bırakılabilecek şekilde tasarlanmıştır. ASELSAN’ın teknik dokümanında ASELBUOY, NATO A-boyutunda pasif yönlü sonoboy olarak tanımlanmaktadır.

Ancak ASELBUOY’un önemi yalnızca bir sonoboy olmasından kaynaklanmıyor.

Gelişen insansız hava araçlarıyla birlikte bu teknoloji, denizaltı savunma harbinde insansız hava platformlarının da su altını dinleyebilmesini sağlayan daha geniş bir sistem mimarisinin parçası hâline geliyor.

Sonoboy Nedir?

Sonoboy, en basit ifadeyle denizin üzerine bırakılan ve su altındaki sesleri algılayarak bu bilgileri yüzeydeki veya havadaki bir platforma aktaran sensör sistemidir.

İsminin İngilizcedeki “sonar” ve “buoy” kelimelerinin birleşiminden geldiği kabul edilir.

Bir sonoboy denize bırakıldığında fiziksel olarak bir şamandıra görevi görür. Sistemin su altında bulunan sensör bölümü, çevredeki akustik hareketleri dinlerken yüzeyde kalan bölüm haberleşme görevini üstlenir.

Bu yapı sayesinde uçakta bulunan operatör, sonoboyun bulunduğu bölgedeki su altı akustik ortam hakkında bilgi elde edebilir.

Buradaki en önemli nokta şudur:

Sonoboyun kendisi denizaltıyı “görmez”; denizaltının oluşturduğu veya çevrede oluşturduğu akustik izleri algılar.

Bu nedenle sonoboy teknolojisinin merkezinde kamera değil, akustik sensörler ve sinyal işleme bulunur.

Denizaltılar Neden Sesle Tespit Edilebilir?

Su altında elektromanyetik dalgaların yayılımı, havadaki kullanımından farklı özelliklere sahiptir. Buna karşılık ses, deniz ortamında uzun mesafeler boyunca yayılabilir.

Bu nedenle denizaltı savunma harbinde akustik algılama büyük önem taşır.

Bir denizaltının pervanesi, motorları, pompaları, yardımcı makineleri ve diğer mekanik sistemleri çeşitli sesler oluşturabilir. Denizin kendisi de tamamen sessiz değildir. Dalgalar, gemiler, canlılar ve farklı insan faaliyetleri su altında karmaşık bir akustik ortam meydana getirir.

Dolayısıyla amaç yalnızca “bir ses duymak” değildir.

Asıl amaç, bu karmaşık ses ortamı içerisinden anlamlı bir akustik izi ayırt edebilmektir.

Bu işlem gelişmiş sensörler ve sinyal işleme algoritmaları gerektirir.

ASELBUOY Nasıl Çalışıyor?

ASELSAN’ın ASELBUOY teknik dokümanına göre sistem, yönlü bir DIFAR sensörü kullanarak su altındaki akustik bilgiyi topluyor. Sistem, 5–2400 Hz frekans bandında yatay düzlemde akustik bilgi toplayabiliyor ve elde ettiği bilgileri VHF haberleşme kanallarından hava veya su üstü platformlarına aktarabiliyor.

Sistemin çalışma mantığını basitleştirerek birkaç aşamada düşünebiliriz:

1. Sonoboy denize bırakılır.

İHA, uçak, helikopter veya uygun başka bir platform tarafından görev bölgesine bırakılan sistem su üzerinde konumlanır.

2. Sensör su altını dinlemeye başlar.

Sonoboyun su altında bulunan akustik sensörü çevredeki sesleri algılar.

3. Akustik sinyal işlenir.

Toplanan ses verileri sistem tarafından işlenerek kullanılabilir hâle getirilir.

4. Bilgi yüzeydeki haberleşme birimine aktarılır.

Sonoboyun yüzeyde kalan bölümü, elde edilen bilgilerin görev platformuna gönderilmesini sağlar.

5. Operatör veya görev sistemi veriyi değerlendirir.

Birden fazla sonoboydan gelen bilgiler birlikte değerlendirildiğinde su altındaki akustik ortam hakkında daha kapsamlı bir tablo oluşturulabilir.

Burada önemli olan nokta, sonoboyların yalnızca “mikrofon” olmadığıdır.

Modern bir sonoboy; sensör, sinyal işleme, haberleşme ve görev yönetimi bileşenlerini bir araya getiren elektronik bir sistemdir.

ASELBUOY’un Teknik Özellikleri Neler?

ASELSAN’ın yayımladığı ASELBUOY teknik dokümanında sistem için çeşitli teknik özellikler belirtiliyor.

Bunlar arasında:

• NATO A-boyutunda tasarım,
• DIFAR sensör,
• 5–2400 Hz akustik frekans aralığı,
• 30 ve 150 metre çalışma derinlikleri,
• 136–173,5 MHz aralığında 96 farklı VHF kanalı,
• 1 W RF çıkış gücü,
• 0,5, 1, 2, 4 veya 8 saatlik çalışma seçenekleri

bulunuyor.

Çalışma süresi tamamlandığında ise sistem sarf edilebilir yapısı nedeniyle kendi kendini batırıyor.

Bu özellikler, sonoboyların kalıcı bir su altı sensör istasyonu olarak değil, belirli bir görev bölgesinde geçici akustik gözetleme yapmak üzere kullanılabildiğini gösteriyor.

Pasif Sonoboy Ne Demek?

ASELBUOY’un en önemli özelliklerinden biri pasif olmasıdır.

Buradaki “pasif” kelimesi kritik bir fark yaratır.

Aktif sonar sistemleri çevreye ses enerjisi göndererek geri dönen yankıları analiz eder.

Pasif sonar ise çevreye kendi sinyalini göndermek yerine mevcut akustik enerjiyi dinler.

Bunu günlük hayattan basit bir örnekle açıklayabiliriz.

Karanlık bir odada el feneri yakmak aktif bir yönteme benzer. Ortama enerji gönderir ve geri gelen ışığı kullanırsınız.

Pasif yöntem ise karanlıkta herhangi bir ışık yakmadan çevreden gelen sesleri dinlemeye benzer.

Denizaltı savunma harbinde bunun önemli bir avantajı vardır:

Dinleyen sistemin kendisi çevreye aktif sonar sinyali göndermediği için tespit edilme ihtimalini azaltan daha gizli bir algılama yöntemi sunabilir.

Ancak pasif algılamanın da kendi zorlukları vardır. Deniz ortamındaki doğal ve yapay gürültüler arasında hedefe ait akustik izleri ayırt etmek oldukça karmaşık bir sinyal işleme problemidir.

DIFAR Sensör Nedir?

ASELBUOY’da kullanılan DIFAR sensör, pasif sonoboylarda yön bilgisi elde etmek için kullanılan akustik algılama yaklaşımının bir parçasıdır.

DIFAR’ın açılımı Directional Frequency Analysis and Recording şeklindedir.

Buradaki temel fikir yalnızca “ses var mı?” sorusuna cevap vermek değildir.

Sistemin aynı zamanda sesin hangi yönden geldiğine ilişkin bilgi üretmesine imkân sağlamaktır.

Bu özellik denizaltı savunma harbi açısından önemlidir.

Çünkü tek bir ses kaynağının varlığını bilmek ile o ses kaynağının hangi yönde bulunduğunu bilmek arasında büyük bir fark vardır.

Birden fazla sensörden veya farklı zamanlarda elde edilen yön bilgileri bir araya getirildiğinde, hedefin konumu hakkında daha anlamlı bir tahmin oluşturulabilir.

ASELBUOY P Nedir?

Son dönemde gündeme gelen ASELBUOY P, su altı tehditlerinin tespitine yönelik pasif akustik algılama kabiliyeti sağlayan çözüm olarak öne çıkıyor.

ASELSAN’ın sonoboy teknolojileri üzerindeki çalışmaları yeni değil. Şirket, daha önce de pasif sonoboy sistemlerini denizaltı savunma harbi kapsamında geliştirdiğini açıklamıştı. Anadolu Ajansı’nın 2019 tarihli haberinde ASELBUOY pasif sonoboy, ASELSAN’ın su altı akustik sistemleri arasında gösterilmişti.

Bu teknoloji zaman içerisinde yalnızca tek bir platformun kullanımına yönelik bir ürün olmaktan çıkarak daha geniş bir denizaltı savunma mimarisinin parçası hâline geliyor.

ASELBUOY POD Nedir?

Burada ikinci önemli teknoloji olan ASELBUOY POD devreye giriyor.

Sonoboyların etkili olabilmesi için önce görev bölgesine doğru şekilde bırakılması gerekir.

ASELBUOY POD, sonoboyların hava platformlarından güvenli ve kontrollü şekilde bırakılabilmesi için geliştirilen modüler bir taşıma ve bırakma çözümüdür.

Bu durum özellikle insansız hava araçları açısından önemlidir.

Çünkü bir İHA’nın yalnızca havada uçabilmesi yeterli değildir.

Gerçek operasyonel değer, platformun farklı görev yüklerini taşıyabilmesine ve görev bölgesinde bunları kullanabilmesine bağlıdır.

Sonoboy taşıyabilen bir İHA ise denizaltı savunma görevinde yalnızca gözetleme yapan bir hava aracı olmaktan çıkarak su altı akustik ağının hareketli bir parçasına dönüşebilir.

İHA’lar Neden Denizaltı Savunmasında Önemli?

Geleneksel denizaltı savunma harbinde deniz karakol uçakları, helikopterler ve savaş gemileri önemli görevler üstlenir.

İnsansız hava araçlarının bu alana dahil edilmesi ise farklı avantajlar sağlayabilir.

İHA’lar uzun süre havada kalabilir, insanlı platformların ulaşmasının maliyetli veya riskli olabileceği bölgelerde görev yapabilir ve uygun faydalı yüklerle farklı sensörleri taşıyabilir.

Bu noktada ASELBUOY P gibi bir sistem ile ASELBUOY POD gibi bir bırakma sisteminin birlikte düşünülmesi önemlidir.

Bir tarafta su altını dinleyen sensör bulunur.

Diğer tarafta bu sensörü görev bölgesine ulaştıran insansız hava platformu vardır.

Böylece hava ve su altı alanları arasında bir sensör köprüsü oluşturulabilir.

İHA + Sonoboy: Gökyüzünden Deniz Altını Dinlemek

Bu teknolojinin en dikkat çekici tarafı aslında burada ortaya çıkıyor.

Bir İHA fiziksel olarak denizin altına girmiyor.

Denizaltıyı doğrudan kamerayla görmüyor.

Bunun yerine havadan görev bölgesine sonoboylar bırakıyor.

Sonoboylar ise su altına yerleştirdikleri sensörleri kullanarak çevredeki akustik ortamı dinliyor.

Ortaya üç katmanlı bir yapı çıkıyor:

Hava platformu → Sonoboy → Su altı akustik ortamı

Bu yapı, modern savaş teknolojisinin önemli bir eğilimini de gösteriyor:

Sensörün bulunduğu yer ile sensörü taşıyan platformun aynı olması gerekmiyor.

İHA havada kalırken sensör denizde bulunuyor.

Bu sayede tek bir hava platformu, görev bölgesine farklı sensörler bırakarak geniş bir alanı izleyebilen dağıtık bir algılama mimarisinin parçası olabilir.

Birden Fazla Sonoboy Neden Kullanılır?

Denizaltı savunma harbinde tek bir sensörün verisi her zaman yeterli olmayabilir.

Çünkü deniz ortamı karmaşıktır.

Ses farklı derinliklerde farklı biçimlerde yayılabilir. Sıcaklık, tuzluluk ve basınç gibi çevresel koşullar sesin su içerisindeki davranışını etkileyebilir.

Bu nedenle farklı noktalara yerleştirilen sonoboylardan gelen veriler birlikte değerlendirildiğinde çok daha anlamlı bir akustik tablo oluşturulabilir.

Birden fazla sensör kullanılması, hedefin yönü ve hareketi hakkında daha fazla bilgi elde edilmesine yardımcı olabilir.

Bu nedenle modern denizaltı savunma harbinde konu yalnızca tek bir sonoboy değildir.

Asıl mesele, sonoboylardan oluşan bir sensör ağından gelen verinin doğru şekilde işlenmesidir.

ASELBUOY ve Su Altı Akustik Savaş Alanı

Denizaltı savunma harbi, yalnızca bir denizaltıyı bulmaya çalışmaktan ibaret değildir.

Burada su altı akustik ortamının tamamını anlamak gerekir.

Denizin altında sıcaklık ve basınç değişimleri, doğal ses kaynakları, gemi trafiği, deniz canlıları ve farklı mekanik sistemler sürekli bir gürültü meydana getirir.

Bir denizaltının oluşturduğu akustik iz bu ortamın içerisinde saklanabilir.

Bu nedenle modern sonar sistemlerinde sensör kadar önemli olan bir başka teknoloji vardır:

Sinyal işleme.

Ham ses verisinin anlamlı bilgiye dönüştürülmesi için gelişmiş algoritmalar, filtreleme yöntemleri ve hedef sınıflandırma teknikleri kullanılabilir.

Bu açıdan bakıldığında ASELBUOY yalnızca fiziksel bir şamandıra değil, su altındaki karmaşık akustik dünyanın sayısal veriye dönüştürülmesini sağlayan bir sensör düğümüdür.

Türkiye’nin Su Altı Akustik Teknolojilerindeki Birikimi

ASELSAN’ın su altı teknolojileri yalnızca sonoboylarla sınırlı değil.

Şirketin geçmişte geliştirdiği sistemler arasında denizaltı savunma harbi kapsamında kullanılan ASIST Denizaltı İntersept Sonar Sistemi, MATESS Mayın Tespit Sonar Sistemi, HIZIR torpido karşı tedbir sistemi ve ZOKA akustik aldatıcı/karıştırıcı ailesi gibi farklı çözümler bulunuyor.

ASELSAN’ın daha yeni insansız deniz platformlarına yönelik çalışmalarında da ASELBUOY teknolojisinin kullanıldığı görülüyor.

Şirketin MARLİN 100 ASWLT isimli insansız deniz aracı dokümanında ASELBUOY 100 P/100 A sonoboy ve sinyal işleme faydalı yükleri de sistem kapsamında listeleniyor.

Bu durum önemli bir teknolojik dönüşüme işaret ediyor:

Su altı savunma harbi giderek daha fazla insansız ve dağıtık sensör sistemleriyle birlikte düşünülüyor.

Sonoboy Telsizi Neden Önemli?

Sonoboylardan elde edilen verinin yalnızca toplanması yeterli değildir.

Bu verinin görev platformuna güvenilir biçimde ulaştırılması gerekir.

ASELSAN’ın 2024 tarihli bülteninde, sonoboy telsizi için yapılan millileştirme çalışmasının tamamlandığı ve sistemin ASELBUOY cihazlarından elde edilen akustik verilerin alınması ile ASELBUOY’lara komut gönderilmesi amacıyla kullanılabildiği belirtiliyor. Aynı dokümanda ürünün denizaltı savunma harbi kapsamında deniz karakol uçakları, İHA’lar ve gemilerde kullanılması planlandığı aktarılıyor.

Bu ayrıntı bize önemli bir gerçeği gösteriyor:

Bir savunma sisteminde sensör kadar haberleşme altyapısı da kritiktir.

Çünkü sensör çok iyi olsa bile elde edilen verinin doğru zamanda doğru platforma ulaştırılamaması sistemin operasyonel değerini azaltır.

ASELBUOY’un Geleceği: İnsansız Su Altı Savunma Ağları

İnsansız hava araçlarının gelişmesiyle birlikte gelecekte denizaltı savunma harbinin yalnızca büyük insanlı platformlara bağlı kalmaması beklenebilir.

Hava araçları, insansız deniz araçları, sonoboylar, gemiler ve kıyıdaki komuta merkezleri aynı ağ içerisinde çalışabilir.

Bir İHA belirli bir bölgeye sonoboy bırakabilir.

Sonoboylar su altını dinleyebilir.

Başka bir insansız deniz aracı aynı bölgedeki akustik verileri değerlendirebilir.

Gemi veya kıyıdaki komuta merkezi ise farklı sensörlerden gelen verileri tek bir operasyonel resimde birleştirebilir.

Böyle bir sistemde insanın rolü tamamen ortadan kalkmaz.

Tam tersine insan, çok daha fazla sensörden gelen bilgiyi anlamlandıran ve kritik kararları veren merkez konumunda kalır.

Teknolojinin amacı burada insanın yerine karar vermekten çok, insana daha fazla ve daha kaliteli bilgi sağlamaktır.

Neden Önemli?

Denizaltılar, doğaları gereği tespit edilmesi zor platformlardır.

Denizin altında hareket eden bir hedefi sürekli olarak görsel sensörlerle takip etmek mümkün değildir. Bu nedenle su altı akustiği, denizaltı savunma harbinin temel alanlarından biri olmaya devam ediyor.

ASELBUOY P gibi pasif akustik algılama sistemleri, su altındaki ortamı dinleyerek bu görünmez savaş alanından veri elde etmeye çalışıyor.

ASELBUOY POD ise bu sensörlerin farklı hava platformlarından görev bölgesine güvenli biçimde ulaştırılmasına imkân sağlayarak özellikle İHA’ların bu alandaki kullanımını genişletiyor.

Böylece ortaya yalnızca yeni bir sonoboy veya yeni bir İHA faydalı yükü çıkmıyor.

Daha büyük bir dönüşüm ortaya çıkıyor:

Gökyüzündeki insansız bir platform, denizin altındaki görünmez bir hedefi doğrudan görmeden, suya bıraktığı sensörler aracılığıyla takip etmeye yardımcı olabiliyor.

Bu, modern deniz savunmasının giderek platform merkezli yapıdan sensör ağı merkezli yapıya doğru ilerlediğini gösteren önemli örneklerden biri.

Sonuç: Denizaltı Savunmasının Geleceği Sadece Gemilerde Değil, Sensör Ağlarında

ASELBUOY P ve ASELBUOY POD gibi sistemleri yalnızca “yeni bir savunma ürünü” olarak değerlendirmek eksik kalır.

Bu sistemlerin asıl önemi, farklı platformların aynı görev içerisinde birbirini tamamlayabilmesinde yatıyor.

İHA havadan hareket kabiliyeti sağlıyor.

POD sonoboyu görev bölgesine ulaştırıyor.

Sonoboy su altını dinliyor.

Haberleşme sistemi veriyi taşıyor.

Sinyal işleme teknolojileri akustik veriyi anlamlandırıyor.

Komuta sistemi ise bütün bu bilgileri operasyonel bir tabloya dönüştürüyor.

Sonuçta ortaya hava, deniz yüzeyi ve su altını birbirine bağlayan dağıtık bir sensör mimarisi çıkıyor.

ASELSAN’ın ASELBUOY ailesi ve diğer su altı akustik sistemleri, Türkiye’nin bu alandaki teknolojik birikiminin bir parçasını oluşturuyor. Şirketin sonoboy, sonar, torpido karşı tedbir ve insansız deniz araçları gibi farklı alanlardaki çalışmalarının birlikte değerlendirilmesi, su altı savunma harbinin artık tek bir platformdan ziyade birbirine bağlı sistemler üzerinden şekillendiğini gösteriyor.

Denizin yüzeyi sessiz görünebilir.

Fakat suyun altında sürekli bir akustik hareket vardır.

Modern teknoloji ise artık bu sessizliğin içindeki sesleri dinleyebilecek kadar gelişmiş durumda.

• KATEGORİLER:
• | Milli Teknoloji Haberleri |