Batıklar Neden Paslanmaz? Yüzlerce Yıldır Deniz Dibinde Kalan Metalleri Koruyan Gerçekler

Batıklar Neden Paslanmaz? Yüzlerce Yıldır Deniz Dibinde Kalan Metalleri Koruyan Gerçekler

📌 Bilgizone Özel | Bilim – Teknoloji – Tarih Kesişimi

Denizlerin derinliklerinde yatan tarihi batıklar, arkeologlar ve mühendisler için yalnızca geçmişin kalıntısı değil, aynı zamanda doğa ve zamanla ilgili ilginç birer bilimsel deneydir. Ama merak edilen büyük bir soru var: Neden bu batıklar tamamen çürümemiş durumda? Tuzlu suyun içinde yüzyıllar geçirmiş olmalarına rağmen nasıl oluyor da bu gemilerin çapa, zincir, top gibi metal aksamları günümüze ulaşabiliyor?

⚙️ Korozyon (Paslanma) Nedir?

Paslanma, demirin oksijenle ve suyla tepkimeye girerek demir oksit (pas) oluşturmasıdır. Bu olay hem atmosferde hem de su altında gerçekleşebilir. Ancak su altındaki ortam, özellikle oksijenin sınırlı olduğu derin denizlerde, paslanmanın seyrini değiştirir.

🌊 Su Altında Paslanma Gerçekten Olur mu?

Evet, olur. Ama her koşulda aynı hızda ve aynı şekilde ilerlemez.

• Oksijen seviyesi: Derin sularda oksijen miktarı yüzeye göre çok daha düşüktür. Bu da paslanma sürecini yavaşlatır.

• Suyun sıcaklığı: Soğuk sularda kimyasal tepkimeler daha yavaş ilerler. Bu da metallerin daha uzun süre sağlam kalmasını sağlar.

• Metal kalınlığı: İnce saç malzemeler kısa sürede etkilenirken, kalın döküm demir parçalar (örneğin toplar, zincirler) yüzeysel olarak paslansa bile iç kısımları uzun süre dayanır.

• Koruyucu maddeler: Geçmişte gemilerin gövdesine ve metal parçalarına hayvansal yağlar, zift veya reçine gibi maddeler sürülerek korozyona karşı önlem alınırdı.

🧪 Bilimsel Koruma: Anoksik Ortamlar

Deniz dibinde, özellikle çamurla kaplı yerlerde oksijen tamamen tükenir. Bu tür ortamlara anoksik (oksijensiz) ortam denir. Metal parçalar bu çamur tabakasının altına gömüldüğünde, oksijenle teması tamamen kesilir ve paslanma neredeyse durur. Bu nedenle batıklardan çıkan bazı çapa ve top örnekleri hâlâ sağlam şekilde müzelerde sergilenebilmektedir.

⚓ Ünlü Örnek: 16. Yüzyıl’dan Kalma Mary Rose Batığı

İngiltere kıyılarında yüzyıllarca deniz dibinde yatan Mary Rose savaş gemisi, 1982 yılında çıkarıldığında, gövde yapısı ve metal donanımları büyük oranda korunmuştu. Bunun nedeni, deniz tabanında çamura gömülü olması ve biyolojik faaliyetin düşük olmasıydı.

🔬 Modern Gemilerin Altı Neden Boyanıyor?

Günümüzde gemilerin altı özel boyalarla kaplanır çünkü deniz canlıları (midye, yosun), metalin üzerine yapışır ve bu yapı hem paslanmayı hızlandırır hem de sürtünmeyi artırarak yakıt tüketimini artırır. Bu boyalar aynı zamanda korozyonu da yavaşlatır. Yani gemilerin korunması hâlâ bilimsel müdahale gerektiriyor.

🧩 Tarihi Zincirler Neden Bugün Yok?

Özellikle Haliç’e gerilen zincir gibi yapılar bugün neden elimizde değil? Bunun en büyük nedeni deniz suyunun değil, insan eliyle sökülüp eritilmiş, geri dönüştürülmüş veya yeniden kullanılmış olmalarıdır. Metalin yüzyıllarca paslanıp tamamen yok olması bilimsel olarak pek olası değildir. Bu nedenle “tuzlu su her şeyi eritir” gibi söylemler bilimsel gerçeklikten uzaktır.

🌐 Sonuç: Metal Su Altında Yok Olmaz, Sadece Sabırla Direnir

Denizlerin derinliklerinde yatan batıklar, yalnızca geçmişin izlerini değil, doğanın kendi iç dengesini de ortaya koyar. Su altındaki düşük sıcaklık, oksijen eksikliği ve bazen de batıkları örten çamur gibi doğal koruyucu katmanlar sayesinde metaller, yüzyıllar boyunca bozulmadan kalabilir. Özellikle kalın ve yoğun demir parçalar, dış etkilerle tam anlamıyla çürümeden suyun altında “uykuda” kalabilir.

Paslanma sadece suyla değil, oksijenle birlikte gerçekleşen bir süreçtir. Denizlerin özellikle derin ve durağan katmanlarında bu iki unsurun aynı anda aktif olması zordur. Bu da, çoğu batığın ve metal objenin günümüze kadar ulaşabilmesini açıklar. Bu gerçek, yalnızca tarihî bir merak konusu değil, aynı zamanda mühendislik ve malzeme bilimi açısından da büyük öneme sahiptir.

Ayrıca insanlığın tarih boyunca metalleri korumak için geliştirdiği yöntemler —hayvansal yağ, zift, katran gibi doğal kaplamalar— aslında modern korozyon teknolojisinin de atalarıdır. Bu bilgi, teknolojinin doğadan ve tarihsel deneyimlerden nasıl beslendiğini gösteren çarpıcı bir örnektir.

Kısacası, “neden paslanmadı?” gibi yüzeysel soruların altında derin bir bilimsel altyapı, mühendislik bilgisi ve doğayla iç içe geçmiş bir koruma sistemi yatmaktadır. Bu nedenle basit ve indirgemeci söylemler yerine, araştırarak ve sorgulayarak tarihî gerçeklere ulaşmak en doğru yaklaşımdır.

Bilgizone olarak bizler, tarihi yanlış bilgilerle değil; bilimsel veriler, gözlemler ve akılcı analizlerle aydınlatmaya devam edeceğiz. Çünkü geçmişin hakkını vermek, geleceğin inşasında en sağlam adımdır.

Ali Değişmiş

📚 Kaynaklar ve Belgesel Önerileri:

• National Geographic – “Sunken Treasures” Belgeseli

• Royal Navy Museum – Mary Rose Project

• TÜBİTAK Bilim ve Teknik Dergisi – “Paslanma ve Koruma Yöntemleri”

• Arkeolojik Batıklar Üzerine Uluslararası Deniz Arkeolojisi Raporları

• KATEGORİLER:
• | Blog & Makaleler |
• | Teknoloji Haberleri |